Kinderpornografie en Internet in Nederland

Kinderpornografie en Internet in Nederland

een overzicht van de huidige situatie

knelpunten in de bestrijding

suggesties voor verbeteringen

stichting Profit for the World’s Children

© PROFIT FOR THE WORLD’S CHILDREN, december 2001

Profit for the World’s Children

Bezoekadres: Kleverlaan 12, Haarlem

Postadres: Postbus 656, 2100 AR Heemstede

telefoon: (0031-) 023 5291016

email: pwc@freeler.nl

Dit rapport is mede mogelijk gemaakt door:

Save the Children

Ecpat Nederland

Stichting Kinderpostzegels

Demon Internet

Met dank aan:

Hans Verleur (foto omslag)

Uriel Nieuwenburg (omslag)

English Text Company (vertaling)

Copy Copy Haarlem (reproductie)

‘Best als iemand zich onherkenbaar en anoniem houdt, maar als hij strafbare feiten pleegt dan heeft hij dat recht niet meer.’ (een officier van justitie)

‘Pedofilie is de gevaarlijkste virus op de elektronische snelweg. Het kan de menselijke waardigheid doden. Het kan de vrijheid doden. Het kan Internet zelf doden.’ (H. Yushkiavitshus, onderdirecteur Unesco)

‘Internet wordt de belangrijkste factor bij seksueel misbruik van minderjarigen, en het belangrijkste middel bij de uitwisseling van kinderporno’. (A. Fourier de Saint Maur, Interpol)

‘Internet is doordrenkt met kinderporno. De enige echte oplossing is het Internet met een grote ketting erom in zee gooien en opnieuw beginnen.’ (een deskundige van de politie)

‘Children die, go missing or suffer from sexual abuse as a result of encounters on the Internet’

‘There is a large and growing quantity of child pornography on the Internet’

(Expert-conference Interpol en ECPAT Int., Lyon ’98)

WOORD VOORAF

Dit rapport is tot stand gekomen dankzij de gesprekken met, en hulp en suggesties van, deskundigen bij politie, justitie, de overheid, diverse organisaties, hulpverlening en de Internet-branche. Wij willen op deze plaats iedereen danken voor hun bereidheid, hulp en betrokkenheid. Zonder hen was dit rapport nooit tot stand gekomen.

Er bestaan een paar rapporten met veel en duidelijke informatie over de problematiek rond kinderpornografie. Deze staan genoemd in de literatuurlijst. Dit rapport is uniek omdat het zich richt op kinderpornografie en Internet in Nederland, waarbij de keuze is gemaakt voor het zichtbaar maken van knelpunten en tegenstrijdigheden, en het doen van aanbevelingen.

De informatie up-to-date op 5 december 2001.

INHOUDOPGAVE

Inleiding Profit for the World’s Children…………..….5

1. Het Internet….……………………………..…...…6

2. Wat is kinderpornografie ………………………….8

3. Kinderen en Internet, overige problemen…………12

4. Melden van kinderporno……………………….…13

5. De politie…………………………………………15

6. Het Openbaar Ministerie…………………………17

7. De GVAK………………………………………...18

8. De rechter, het vonnis…………………………….19

9. Internet Providers……...…………………………22

10. Regering………………………………………….27

11. Nederlandse wetgeving…………………………..28

12. Internationaal…………………………………….30

13. Kinderen, preventie en hulpverlening……………33

14. Samenvatting en conclusie……………………….36

Tot slot………..………………………………………41

Summary (English)…………………………………...44

Literatuur……………………………………………...48

Lijst met afkortingen………………………………….49

Informatie Profit for the World’s Children…………...50

INLEIDING

Internet: het medium van de toekomst, het antwoord op deze tijd. Internet: daar is nog vrijheid, lekker anoniem, daar kun je zonder schroom jezelf zijn. Internet: waar helaas ook ongestraft de mensenrechten worden geschonden.

Een van deze misdaden is kinderpornografie. Met behulp van Internet wordt kinderporno verspreid, vervaardigd, verhandeld. Worden tips en suggesties doorgegeven, en kunnen liefhebbers wereldwijd elkaar gemakkelijk vinden en communiceren. De titels van de nieuwsgroepen zijn veelzeggend op dit gebied: alle mogelijkheden van seks met kinderen staan vermeld, gewoon tussen de andere ‘leuke’ hobbies als onderwatersport of wandelen. Bijvoorbeeld ‘sex.pedophilia.children’. En wat te denken van de nieuwsgroepen met afbeeldingen: ‘erotica.babies’. Of ‘erotica.bestiality.preteens’, ‘erotica.fetish.diapers’, ‘lolita.fucking’. Achter ieder plaatje is een kind dat misbruikt is. Een leven dat vernietigd is. Weliswaar zijn de meeste van deze nieuwsgroepen in Nederland afgesloten, maar de titels staan er nog steeds. En dat zegt iets over de mate waarin kinderporno op Internet nog steeds wordt geaccepteerd, ondanks het feit dat het strafbaar is. De meeste mensen zeggen: wat kunnen wij eraan doen, of: het is een kwestie van smaak. Of: ach, het valt toch wel mee.

Profit for the World’s Children vindt dit onacceptabel. Het is ons aller verantwoordelijkheid om dit niet langer te tolereren. Natuurlijk is er de laatste paar jaar veel aandacht besteed aan de bestrijding kinderpornografie. En er zijn vele internationale intentieverklaringen afgelegd. Ook is er daadwerkelijk veel verbeterd. Maar het probleem bestaat nog steeds.

Uit ons vooronderzoek is gebleken dat er veel verschillende meningen bestaan over bestrijding en preventie. Profit for the World’s Children heeft daarom besloten als eerste stap een rapport maken, dat inzicht geeft in de huidige stand van zaken rond kinderporno en Internet in Nederland. Hierin worden de knelpunten naar voren worden gebracht en aanbevelingen gedaan. Vervolgens zal het rapport dienen als basis voor verdere acties ter bestrijding van kinderpornografie op Internet, zie pagina 43.

Een willekeurige greep uit de nieuwsgroepen met afbeeldingen op Internet.

- alt.binaries.pictures.black female teen

- alt.binaries.pictures.child.erotica.female

- alt.binaries.pictures.child.erotica.male

- alt.binaries.pictures.child.erotica.starlets

- alt.binaries.pictures.erotica.babies

- alt.binaries.pictures.eroticabestiality.preteens

- alt.binaries.pictures..erotica.child.female

- alt.binaries.pictures.erotica.child.male

- alt.binaries.pictures.erotica.children

- alt.binaries.pictures.erotica.early teens first hair

- alt.binaries.pictures.erotica.fetish.diapers

- alt.binaries.pictures.erotica.japanese.schoolgirls

- alt.binaries.pictures.erotica.rape

- alt.binaries.pictures.erotica.schoolgirls

- alt.binaries.pictures.erotica.spanking schoolgirl

- alt.binaries.pictures.erotica.teen (in vele variaties)

- alt.binaries.pictures.erotica.lolita.fucking

1. HET INTERNET

Internet is een internationaal netwerk van computers. De kern wordt gevormd door een aantal computers die continu in verbinding staan met zeer hoge snelheid-verbindingen. Je kunt je hierop aansluiten via een Internet service provider of Internet access provider (verder provider genoemd). Het Internet is ruim dertig jaar geleden ontwikkeld als een netwerk voor het Amerikaanse Ministerie van Defensie; maar in de jaren ’70 en ’80 zijn er verschillende andere netwerken aan gekoppeld, met name op het gebied van research en universiteiten. Dat ging samen met zeer snelle ontwikkelingen van de technische mogelijkheden van computers. Vanaf die tijd is het Net geheel veranderd en publiekelijk toegankelijk geworden – en bijzonder snel gegroeid. Het opheffen in ’91 van de restrictie dat het Net niet gebruikt mocht worden voor het maken van winst zorgde voor een enorme commerciële vlucht. Waar de belangstelling van het publiek ligt is duidelijk: 90% van het huidige Internet verkeer (dat wil zeggen 90% van de bandbreedte, niet 90% van de gebruikers) bestaat uit porno (onderzoek uit ’99)[1].

In principe is er niemand die het Internet ‘beheert’, het staat op zichzelf en wordt in stand gehouden door de verbindingen die er zijn en gemaakt worden. Er is wel een aantal organisaties die zich intensief met het opzetten hebben beziggehouden, er is een organisatie die domeinnamen beheert; en een die zich bezighoudt met de technische eisen. Uiteraard is de gebruiker wel onderhevig aan de wet van het land waar hij zich bevindt, maar door het internationale karakter van het medium is die wet vrij gemakkelijk te omzeilen.

In feite zijn er drie industrieën betrokken bij Internet: de computertechnologiebranche, de leveranciers van Internetdiensten (bv. providers) en de telecommunicatiebranche (zij verzorgen de technische mogelijkheid om de boodschap te versturen).

Internet is niet bedoeld voor kinderen, en het is zeker geen ‘kinderoppas’. Als je kinderen op een gevoelige leeftijd zijn en je laat ze alleen on-line, dan ben je een slechte ouder (zegt de beroemde Rough Guide voor Internet). Natuurlijk is er veel materiaal geschikt voor alle leeftijden, maar risicodragend materiaal zit nooit verder dan een muisklik. En dan hebben we het niet alleen over kinderlokkerij, seks, geweld, racisme, maar ook praktische zaken als ‘recepten’ voor het maken van bommen[2].

Er wordt wel gezegd dat het Net een enorme politieke macht in zich draagt; met de potentie om regeringen en grote organisaties omver te halen. Uiteindelijk zal de macht dus bij het volk komen te liggen, zo zeggen sommigen: een nieuwe democratie. Als dit zo is, dan is het eens te meer noodzakelijk om uit te maken wat er wel en niet geaccepteerd wordt op het Net en hoe misdaden efficiënt bestreden kunnen worden. Net als in de ‘gewone’ maatschappij maakt de macht van geld op dit moment de dienst uit, ten koste van mensenrechten. Vrijheid van meningsuiting wordt gezien als het hoogste goed van het Net. Uiteraard is dit een groot goed, dat ook leidt tot openheid van zaken die anders verborgen zouden blijven. Maar er is een grens tussen vrijheid van meningsuiting en misdaad.

Internet is een spiegel van de maatschappij. Mensen voelen zich daar anoniem, ongezien, en durven dus meer dan ze in het dagelijks leven zouden doen. Het kan schokkend zijn om te zien wat er leeft (hoewel niet nieuw voor degenen die goed om zich heen kijken). Het is dus des te belangrijker dat iedereen zich uitspreekt, dat mensen die ergens tegen zijn dat ook laten horen. Alle gebruikers van het Net zullen zich in dat geval moeten realiseren dat aansluiting op het Net betekent dat je je in een maatschappij begeeft waar je stem nodig is. Dat betekent in dit concrete geval: kinderporno niet tolereren.

Voorbeelden van advertenties op Internet[3]

Subject: Child Sex WANTED
From: Rjhags wef <rafaelsc@nutecnet.com.br>
Date: 1997/01/01

please send me pics and videos with nude children or children having sex

Subject: I am looking for small children to have sex
From: jerryy@slip.net (Jerry )
Date: 1997/01/27

I am looking for small children to have sex with from ages 6-9, boys & girls. I will pay big! Thanks. Jerry

“Ik zou willen dat ik vijf minuten zendtijd van Nova kreeg om uit te leggen wat kinderporno is”, zegt iemand. “Mensen hebben geen idee hoe gruwelijk het is. Daar kunnen ze zich geen voorstelling van maken.” Ik bel met de zedenpolitie om te achterhalen van wie die uitspraak is. “Van de hoofdinspecteur”, zegt een stem.[4]

2. WAT IS KINDERPORNOGRAFIE

Volgens de wet bestaat strafbare kinderpornografie uit (een) afbeelding(en) van een seksuele gedraging, waarbij kinderen betrokken zijn (nu nog tot 16 jaar; na de wetswijziging in 2002 18 jaar).[5] De seksuele gedraging wordt gerelateerd aan het karakter en de context van de afbeeldingen.

In een ruimere definitie spelen naast de objectieve gegevens (de wet en de aard van de handelingen) uiteraard ook subjectieve gegevens een grote rol (de intentie van de producent, de intentie van de handelaar en de beleving van de consument en zijn interpretatie als kijker). Hierdoor kan het zijn dat wat voor de een lustopwekkende kinderporno is, voor een ander gewoon afbeeldingen van kinderen vormen.

Kinderpornografische beelden kunnen variëren van ‘onschuldige’ foto’s van naakte kinderen, tot zeer grof sadistisch misbruik. Het kan gaan om kinderen alleen, kinderen met elkaar, één dader, meerdere daders, gebruik van dieren. Alles bestaat. De leeftijd van kinderen varieert. Er zijn al afbeeldingen gevonden van kinderen van enkele maanden oud.

Als we spreken van kinderporno is het belangrijk om te beseffen dat er meerdere strafbare feiten zijn: allereerst uiteraard het misbruiken van een kind; daarnaast de vervaardiging van het materiaal (filmen of fotograferen etc.); de verspreiding van en handel in het materiaal; en tenslotte het bezit van het materiaal. Al deze (strafbare) feiten kunnen door verschillende personen worden uitgevoerd, soms ook worden al deze handelingen door een en dezelfde gepleegd.

Voor feiten rond het misbruiken van kinderen, dadertypologie[6], gevolgen en oorzaken, verwijzen we naar de rapporten ‘Kinderpornografie, de stand van zaken’ en ‘Kinderprostitutie en kinderpornografie’ (zie literatuurlijst). In het kader van dit rapport gaan we in op vervaardiging, verspreiding en bezit.

De productie van kinderporno is niet per definitie commercieel, de meeste kinderpornografie is een bijproduct van het misbruik. Kinderporno wordt ook gebruikt om andere kinderen over te halen mee te doen (kijk maar, zij doen het ook). De handel in kinderporno op Internet heeft dan ook slechts deels geldelijk gewin tot doel. Er zijn zeker ‘seksmaffia’s’ waar het alleen om geld te doen is. Maar er zijn ook grote groepen ‘liefhebbers’ waar plaatjes worden uitgewisseld, zoals bijvoorbeeld de onlangs opgerolde ‘Wonderland’ club[7] waar men een groot aantal plaatjes moest inbrengen bij wijze van lidmaatschap. Het downloaden van materiaal kan gratis zijn, tegen betaling, of in ruil (elke afbeelding heeft een bepaalde waarde, afhankelijk van de aard en de ‘gradatie’ van misbruik).

Het doel van kinderporno is lusten op te wekken, en het geeft zonder enige twijfel ook aanzet tot feitelijk misbruik. Het grootste deel van de bezitters gebruikt kinderpornografie als voorspel voor het misbruik van kinderen, niet als bevrediging.[8] Kinderpornografie is dus een rechtstreeks gevolg van pedoseksualiteit (in de betekenis van seksueel contact willen met kinderen – onafhankelijk van of dit feitelijk plaatsvindt).

Een lid van de ‘Wonderland-club’ beschreef hoe het gedrag van anderen hem aanzette tot daden. En hoe zij die steeds verder gingen in hun misbruik in groot aanzien stonden, daar werd tegenop gekeken. En ze werden nagedaan[9]. Zo kunnen daders elkaar meeslepen in hun handelingen, en er een bepaalde legitimiteit aan ontlenen. Een ander voorbeeld is het installeren van een Webcam, en het uitzenden van het ‘live’ verkrachten van een kind[10]. De kijkers kunnen on-line ter plekke laten weten wat de verkrachter moet doen, wat ze willen zien. Zo wordt ter plekke de pleger opgezweept. Deze toeschouwers hebben het misbruik misschien feitelijk niet gepleegd, maar zijn minstens zo schuldig. Er bestaan overigens vele verbanden tussen kinderporno en het sadomasochistische milieu. Er is een tendens om steeds gewelddadigere handelingen vast te leggen[11]. De ultieme vorm hiervan zijn de ‘snuff’movies: films waarin mensen gemarteld worden en uiteindelijk gedood. Er zijn verschillende (mondelinge) getuigenissen van het bestaan van snuff-movies waarin kinderen het slachtoffer zijn, maar er is nog nooit een film in beslag genomen waarbij het kind uiteindelijk vermoord is. Gezien het gedrag van sommige pedoseksuelen mag men ervan uitgaan dat er zeker een markt is voor dergelijke films[12].

In sommige landen treft men getekende of geschreven kinderpornografie aan. In Nederland is dit niet expliciet strafbaar. Waarschijnlijk zijn tekeningen van gefingeerde kinderporno niet strafbaar; wel strafbaar zijn tekeningen/afbeeldingen van echte scènes. Dat is een lacune in de wet – ook deze vorm van kinderporno zet waarschijnlijk aan tot misbruik, en in ieder geval worden kinderen gedegradeerd tot gebruiksvoorwerp, wat op zich al onaanvaardbaar is.[13]

Pedoseksuelen maken soms onderdeel uit van een netwerk, waarbinnen ze hun informatie en materiaal kunnen uitwisselen. Contacten met en ervaringen van gelijkgestemden geeft immers een schijn van legitimiteit: het is ‘normaal’ want zij doen het ook. De saamhorigheid, verbondenheid, het samen clusteren van daders wordt zeer gemakkelijk gemaakt door Internet. Volgens een Iers onderzoek zijn de netwerken te omschrijven als ‘georganiseerde nomadische bewegingen’. Inclusief personen die ‘op de uitkijk’ staan, zorgen dat de activiteiten niet te lang in dezelfde groep plaatshebben; mensen die besprekingen posten etc. Bijna alle deelnemers maken gebruik van schuilnamen en zorgen ervoor dat hun identiteit moeilijk te achterhalen is[14].

Internet heeft de verspreiding van kinderpornografie uiteraard veel gemakkelijker gemaakt. We moeten hierbij onderscheid maken in de openbare kant van Internet (sites en nieuwsgroepen), en de private (emails, chatboxes, etc). De openbare afdeling is relatief makkelijk te controleren, in die zin dat het algemeen toegankelijk is. De private kant is een ander verhaal. Emails vallen onder een soort ‘briefgeheim’, en kunnen/mogen niet zomaar geopend worden (zie hoofdstuk Regering) – wat zich hier afspeelt is onzichtbaar. Vermoedelijk zal komende tijd de meeste activiteit zich verplaatsten naar het private gedeelte van Internet, als de vervolging van kinderporno internationaal beter wordt aangepakt.

De grens tussen kinderporno en onschuldige foto’s of afbeeldingen is niet altijd duidelijk aan te geven. Het schijnt dat in Britse gevangenissen waar veel pedoseksuelen zitten, de meest gelezen tijdschriften de catalogi van Mother Care zijn[15]. Vakantiekiekjes waar gewone mensen niets erotisch in zien worden door sommige anderen verhandeld als kinderporno. De pedofiel die met zijn telelens-camera op het strand foto’s neemt van spelende kinderen, of in het zwembad gaat filmen, valt niet op tussen ouders die hetzelfde doen – maar de achterliggende intentie is geheel anders. Zo ook de kwesties over kunst of kinderporno: de een gaat naar een tentoonstelling omdat het voor hem kunst is, een ander gaat erheen omdat die zelfde foto’s op hem een erotische uitwerking hebben. Deze grens is uiteindelijk niet wettelijk te bepalen, omdat het gaat om de bedoeling en intentie van de kijker. In dat geval zal de rechter per geval moeten bepalen wat ‘seksuele gedraging’ is. De omstanders of maatschappij spelen ook een rol. Want iemand die niets anders doet dan Mother Care lezen omdat dat hem seksueel opwindt, is niet wettelijk strafbaar maar vormt wel een potentieel maatschappelijk gevaar. En heeft ons inziens dringend hulp nodig. Want hoe lang duurt het voordat deze persoon een volgende stap zet en zich tot echte kinderen gaat wenden.

Productie en verspreiding gerelateerd aan Internet

Het bestaan van computertechnologie maakt het mogelijk beeldmateriaal digitaal te manipuleren, of zelfs virtueel tot stand te brengen. Met een aantal simpele hulpmiddelen kan iedereen films of (digitale) foto’s maken en manipuleren, hierbij inbegrepen het ‘nieuw maken’ van oud materiaal. Hier zijn geen andere partijen (ongewenste toeschouwers) meer bij nodig. Ook is het mogelijk via web-cam’s live te filmen en tegelijk te verzenden zodat de kijker elders op hetzelfde moment meekijkt. De verspreiding via Internet is gemakkelijk, en anoniem. Er is geen tussenpersoon nodig, en geen fysiek adres. Een emailadres met een verzonnen naam kan gebruikt worden in een willekeurig Internetcafé of in een bibliotheek. Alles wat verzonden wordt via het private gedeelte van Internet (nieuwsgroepen, e-mail, chatboxes) is onzichtbaar (tenzij er een tap opzit, maar dit is met juridische waarborgen omkleed). Overigens vindt de afgifte van kinderpornografisch materiaal vaak pas na lange onderhandelingen plaats.

Feiten

- Er zijn geen cijfers beschikbaar van het aantal kinderen dat slachtoffer wordt van kinderporno, noch van aantallen producties of afnemers. Meer dan 10 miljoen kinderen worden wereldwijd als seksobject misbruikt door volwassen[16]. Het gaat om steeds jongere kinderen; beginnend bij baby’s van enkele maanden. Sommigen zeggen dat dit het topje van de ijsberg is. Hoeveel hiervan wordt vastgelegd op beeld is niet bekend.

- Uit een aantal onderzoeken blijkt dat in Nederland nog wel kinderporno wordt gemaakt, maar dat Nederland een ondergeschikte rol speelt in de productie. De VS en Japan zijn de belangrijkste producenten van commerciële kinderporno, vervolgens Rusland en Oost-Europa. Veel amateur-kinderporno wordt gemaakt door kindersekstoeristen (in Derde Wereldlanden of Oost-Europa) – ook dus door Nederlanders![17].

- Er zijn zeer omvangrijke pedoseksuele netwerken, verantwoordelijk voor de verspreiding van honderdduizenden kinderpornofoto’s. Bij het oprollen van de Wonderlandclub in september 2000, bleek een van de leden over 180.000 foto’s te beschikken. In totaal hadden de leden meer dan een miljoen afbeeldingen. Om lid te worden moest men 10.000 afbeeldingen aanleveren. Er zijn ook Nederlanders opgepakt in verband met deze zaak, zij waren in het bezit van 50 giga-byte aan kinderporno. Maar ook de enkele verzamelaar kan enorme hoeveelheden materiaal in zijn bezit hebben. De huisarts uit Oss die onlangs veroordeeld is bezat 95 videobanden, meer dan 13.000 computerfoto’s en vele duizenden afbeeldingen.[18]

- De meeste daders zijn mannen, waarbij alle lagen van de bevolking vertegenwoordigd zijn.[19] Vrouwen vormen 1 tot 3% van alle plegers van seksueel misbruik van kinderen. In 80 tot 95% van alle gevallen gaat het om bekenden van het kind. 40-50% van alle plegers is zelf misbruikt in zijn/haar jeugd.[20]

- Aantal meldingen bij het Meldpunt Kinderporno in 2000: ongeveer 4300, en per melding vaak 3 of 4 URL-adressen.

Een Amerikaanse sadistische pedoseksueel maakte tijdens zijn verblijf in de gevangenis plannen voor de ontvoering, het misbruik en het doden van een kind. In zijn cel werden de plannen gevonden voor de inrichting van een busje met kooien en een speciaal (afgesloten) bed. Verder werd er een ‘boodschappenlijstje’ aangetroffen, waarop onder andere vermeld stonden scheermesjes en gewone messen om het kind te martelen en te doden. Hij wilde ook een videocamera aanschaffen om zijn daden mee vast te leggen. Uiteindelijk heeft hij een jongetje ontvoerd, misbruikt, en op sadistische wijze gedood.[21]

The pedophile collector of kiddie porn is the archetype of sexual exploitation; his is a world of sexual obsession and, in a sense, moral consumption. The deeper he plunges into the market, buying, selling, and trading duplicate and triplicate films and photo’s of child pornography, the harder it is for him to recognise and accept legal and social bans. Like a stamp or coin collector he devotes a sizeable portion of his discretionary income toward the purchase of pornography. [22]

Uit een brief uit 1982 van Lex, die als groepsleider in een kindertehuis werkte. Later is hij veroordeeld wegens seksueel misbruik van kinderen in Azië.

“Paul, ik moet je wat toevertrouwen. Ik beschouw het zelf niet erg als normaal en zodoende kan ik het alleen jou vertellen in de hoop dat het tussen ons beide blijft? Ik durf het eigenlijk niet zo makkelijk op te schrijven maar ik heb zo de behoefte om het op papier te zetten omdat het me zo vreselijk opwondt. Verleden week heb ik me vergrepen aan een kind wat nog niet eens kon praten, een jongetje van drie jaar. Dit is me nooit eerder overkomen, ik had me misschien flink moeten aftrekken alvorens ik hem uit z’n bedje heb opgelicht, ik had een bui als nooit tevoren. Plots werd ik zo geil van de gedachte dat je als groepsleider een supermacht hebt en ieder kind kunt misbruiken! Maar wel zo slim er een te nemen die nog niet in opstand kan komen, ik hoop niet dat ik je misselijk maak met mijn relaas.”[23]

“It was a snuff video from America, only about twenty-five minutes long. In it was a scene with a girl – she was between ten and twelve years old, I would say. She was horribly mutilated while some men were sexually abusing her.

Her fingernails were pulled off, then her fingers were cut off with shears. She was cut awfully and all the time she was screaming, screaming for mercy and all the time the men were doing sexual acts against her. Eventually they did slit her throat. But even in death she wasn’t left alone. These men carried on doing sexual acts against her.” (Uit een interview met een pedoseksueel) [24]

3. OVERIGE PROBLEMEN rond INTERNET & KINDEREN

In het kader van Internet en schending van de rechten van het kind is er nog een aantal gebieden te noemen waar dringend aandacht voor moet komen. In dit rapport gaan we hier verder niet op in, maar we willen het voor de volledigheid toch noemen.

- Via chatboxes (‘babbelboxen’) maken volwassenen contact met kinderen en proberen op den duur afspraken met ze te maken in de niet-virtuele wereld; of proberen hun adres te bemachtigen tijdens het virtuele contact. De ‘kinderlokkers’ (‘chickenhawks’ genoemd) doen zich daarbij voor als kinderen, of proberen op andere wijze het vertrouwen van het kind te winnen. Dit kan uiteindelijk leiden tot feitelijk misbruik, of tot verbaal ongewenst gedrag. Een onderzoek[25] wees uit dat 20% van de Britse kinderen die gebruik maakten van chatrooms on-line door pedofielen was benaderd.

- Internet wordt gebruikt om sekstoerisme gericht op het misbruiken van kinderen te bevorderen, door reclame te maken, de beste plaatsten en bordelen door te geven, tips voor gunstige vestigingsplaatsen te geven, tips om vervolging te voorkomen etc. Casa Alianza stelt dat in bepaalde landen het pedoseksuele sekstoerisme met 60% is toegenomen door het bestaan van dergelijke sites.[26]

- Adoptie via Internet, waardoor wetten en controles gemakkelijker omzeild kunnen worden. Zogenaamde adopties, kinderen die geadopteerd worden met het doel hen te misbruiken.

- Kinderhandel

- De gemakkelijke verhandeling van embryo’s, nog ongeboren baby’s, draagmoederschap, etc.

- Kinderen en Internet is een onderwerp dat in het algemeen veel meer aandacht behoeft. Veel kinderen zijn regelmatig ‘op Internet’, en hebben gemakkelijk toegang tot dit medium. Vaak weten zij beter de weg en zijn handiger dan hun ouders. De vraag is of kinderen ook overweg kunnen met de ‘volwassen’ aspecten van dit medium: het aanbod aan seks en geweld. Er is te weinig bekend over de invloed hiervan op kinderen. Meestal zijn zij zonder begeleiding achter de computer. Er is een groot gebrek aan voldoende voorlichting voor kinderen én ouders – zowel over het veilig surfen (wél op www.surfsafe.nl) als over goede filters, en over hoe om te gaan met ongewenst materiaal. Er is geen duidelijk beleid van de regering betreffende voorlichting aan de maatschappij over computercriminaliteit en veilig Internetten voor kinderen.

4. HET MELDEN VAN KINDERPORNO

Melders spelen een grote rol. Aangezien de politie geen volledige ‘Internet-surveillance dienst’ heeft, zijn ze voor meldingen afhankelijk van de burger. In feite kan men stellen: zonder melding of aangifte geen zaak. Aangifte door het slachtoffer komt nauwelijks voor; bovendien is veel kinderporno internationaal vervaardigd.

Gesignaleerde kinderporno op Internet kan op verschillende punten gemeld worden. Aangifte kan alleen gedaan worden bij de politie.

Meldingen bij het Meldpunt

Het Meldpunt Kinderporno is een particulier initiatief uit ‘96. De stichting is dus een private rechtspersoon, noch ‘van’ de NLIP, noch ‘van’ de regering. Het Meldpunt werkt samen met ECPAT, Internetgebruikers, NLIP en Directie Recherche van het KLPD. Na een periode van uitsluitend vrijwilligerswerk heeft de stichting twee betaalde medewerkers, dankzij financiële steun van het Ministerie van Justitie en de EU (en dus niet van de Internetbranche). Doel is: een bijdrage te leveren aan het verminderen van het aanbod van kinderpornografie op Internet. Vorm: het behandelen van meldingen over kinderporno op de openbare gedeelten van het Nederlandse Internet, betrekking hebbend op Nederlandse onderdanen. Het Meldpunt houdt zich dus niet bezig met actief speuren naar kinderporno.

Het Meldpunt Kinderporno is de afgelopen 5 jaar een goed voorbeeld gebleken van een zelfregulerend initiatief. Het aantal meldingen dat het Meldpunt van grotendeels particuliere internetgebruikers ontvangt is daar een overtuigend bewijs van. Het aantal meldingen in 2000 betrof 4300. Omdat de meldingen per mail binnenkomen en gemiddeld het aantal klachten per mail meer dan 1 website of anders betreffen ligt het aantal ontvangen en behandelde klachten daarmee nog veel hoger. Een gedeelte van de klachten overlapt elkaar echter ook.
Het Meldpunt heeft inmiddels ook een voorlichting- en bewustmakingsrol gekregen. Dagelijks ontvangt en beantwoordt het Meldpunt vragen van Internetgebruikers. De bewustwordingscampagne ‘Surfsafe’[27] in samenwerking met ECPAT was erg succesvol en binnenkort komt hier een vervolg op.[28] Verder zijn er op de zeer korte termijn een aantal activiteiten gepland met betrekking tot online-veiligheid.

Hoe werkt het Meldpunt in de praktijk? Melden is relatief eenvoudig. Meldingen worden gedaan via een email aan het Meldpunt. Het adres is te vinden op de site (www.meldpunt.org), of via links met bijvoorbeeld de NLIP-site, de homepage van providers (dit hebben lang niet alle providers) of andere sites. De melder ontvangt automatisch een ontvangstbewijs en een volgnummer van zijn melding. Vervolgens wordt het materiaal door het Meldpunt bekeken, gecontroleerd en gecategoriseerd waarbij wordt gecheckt op een aantal punten. Als het materiaal voldoet aan artikel 240bis, wordt rechtstreeks aangifte gedaan bij de Directie Recherche van het KLPD, en de informatie doorgegeven. In gevallen van twijfel wordt er overlegd met de Directie Recherche. De identiteit van de melders wordt niet bekend gemaakt. Als het materiaal niet openbaar verspreid wordt zal de melder worden geadviseerd zelf aangifte te doen bij de politie. De melder wordt tenslotte geïnformeerd over het resultaat van zijn melding.

In het geval dat materiaal vanuit het buitenland verspreid wordt, zal het Meldpunt proberen de informatie door te geven aan een ander Meldpunt of aan het KLPD. Inmiddels werkt een aantal Europese meldpunten samen onder de naam INHOPE[29], waar het Nederlandse Meldpunt medeoprichter van is.

Knelpunten van het Meldpunt: Het Meldpunt is een burger-initiatief. Men kan via het Meldpunt geen aangifte doen. Het Meldpunt heeft verder ook geen bevoegdheden op het gebied van opsporing. Bij het Meldpunt kunnen alleen zaken van het openbare gedeelte van Internet worden gemeld.

Meldingen bij het plaatselijk politiebureau

Men stapt naar het dichtstbijzijnde politiebureau en doet aangifte. Men moet dan wel het juiste Internet-adres kunnen geven. Het bureau stuurt de melding door naar de regionale verantwoordelijke afdeling voor kinderporno. Niet in elke regio heeft echter zo’n afdeling; in dat geval zal de melding worden doorgestuurd naar het KLPD, Directie Recherche, afdeling kinderporno.

Knelpunt: weet de betrokken agent welke (technische) gegevens nodig zijn?

Meldingen bij het KLPD

De meeste meldingen bij het KLPD komen van politie, Meldpunt, providers of van politie/justitie uit het buitenland, zijn meestal goed voorbereid en voorzien van de juiste gegevens.

Meldingen bij de provider

Dit lijkt een logische eerste stap, maar is niet altijd aan te raden. De juiste weg voor de provider is de melding onmiddellijk door te geven aan het meldpunt of de politie, met alle benodigde gegevens (dus: juiste adres, naw-gegevens van de user, etc.). De dader dient niet van tevoren gewaarschuwd te worden, want dat kan de politie de mogelijkheid ontnemen het bewijs te vergaren. Overigens adviseert de NLIP haar leden meteen aan de politie te melden. Vaak ook worden melders doorverwezen naar het Meldpunt.

Knelpunt: providers doen lang niet altijd iets met de melding, en het komt ook nog te vaak voor dat de dader gewaarschuwd wordt, of simpelweg de pagina geblokkeerd wordt zonder dat er iets met de melding gedaan is. Dan is er geen bewijs; zonder bewijs is vervolging onmogelijk.

Uiteindelijk komt als het goed is iedere serieuze melding bij de politie terecht. Als de melding daar eenmaal ligt, beslist de politie over de aard en haast van de zaak. Iedere melding moet door twee agenten bekeken worden. Als het materiaal geacht wordt kinderporno in de zin van art. 240b te zijn, en in Nederland vervolgd kan worden (dat wil zeggen als het materiaal vanuit Nederland verspreid wordt, of de dader in Nederland woont of verblijft), wordt een proces-verbaal opgemaakt en naar het Openbaar Ministerie gestuurd van het arrondissement waar de pleger woont, of (indien onbekend) naar het Landelijk Parket. De Officier van Justitie beslist of de zaak voor de rechter wordt gebracht, of geseponeerd wordt (dat wil zeggen: afzien van vervolging). Dat laatste zal voorkomen in het geval van te weinig bewijs, te weinig gegevens, of als het een ‘klein’ en eenmalig voorval is. Als de zaak voor de rechter komt zijn we in het beste geval een paar maanden verder.

Knelpunten:

- Mensen weten niet waar en hoe gemeld kan worden of aangifte gedaan

- Het is niet ‘vanzelfsprekend’ om kinderporno te melden

5. DE POLITIE

Na de ernstige kritiek op de Nederlandse politie in de jaren negentig is de afgelopen twee jaar veel verbeterd, en wordt veel gedaan aan de bestrijding van kinderporno.

In Nederland is het volgende tot stand gebracht:

- De zedenzorg is binnen alle korpsen algemeen geaccepteerd als specialisme. Elk korps heeft minimaal 1 expert Jeugd- en Zedenzaken die zich bezighoudt met de bestrijding van kinderpornografie.

- De onderwerpen kinderpornografie en pedoseksueel netwerken maken deel uit van het huidige cursusaanbod van het Landelijk Selectie Opleidingsinstituut Politie.

- Er is een toenemend aantal samenwerkingsverbanden met externe partijen (Openbaar Ministerie en hulpverlening), hoewel uitbreiding nog steeds noodzakelijk is.

- Goede informatie uitwisseling is een noodzakelijke basis voor de bestrijding van kinderporno. Om dit mogelijk te maken zijn allereerst drie databases ontwikkeld. De eerste is de Landelijke Database van het KLPD, deze kent 800.000 afbeeldingen en heeft een bibliotheekfunctie (dus: dat plaatje is wel/niet bekend; de zaak is behandeld daar-en-daar; is zo-en-zo afgehandeld). Daarnaast staat het KIDS-systeem, ontwikkeld door de politie Amsterdam-Amstelland, en sinds 2000 door hen gebruikt. Dit heeft een recherchefunctie. Momenteel kunnen deze twee systemen alleen fysiek gekoppeld worden (dus met je CD-rom ernaartoe). De volgende fase (2002) zal zijn een on-line koppeling op vijf plaatsen in Nederland, maar dat kan alleen als de veiligheid gegarandeerd kan worden. Als dit functioneert is de volgende fase een koppeling naar het VICLAS-systeem, het (computer-) datasysteem dat de Centrale Recherche van het KLPD hanteert (en dat inmiddels landelijk is ingevoerd), voor centrale registratie van moord- en zedenzaken. Verdere informatie uitwisseling wordt gegarandeerd doordat alle coördinatoren van kinderporno een aantal maal per jaar bij elkaar komen (waarbij zaken worden doorgenomen), en het politie zeden-net. Dit laatste is een besloten en beveiligd netwerk voor politiefunctionarissen om informatie uit te wisselen. Dit heeft proefgedraaid, en zal komende maanden gaan functioneren.

- In 2000 is door de GVAK (zie hoofdstuk GVAK) het project SKIM2000 opgezet: een ‘surveillance’ op Internet die reageert op signalen van kinderporno. Het project richt zich op het identificeren van verspreiders en makers van kinderpornografie en het ontdekken van nieuwe virtuele kinderpornonetwerken. Tijdens de landelijke actie in 2000 zijn IP-adressen aan de betreffende regiopolitie doorgegeven. Dit mondde uit in 34 verdachten in 16 regio’s, waarbij op een zelfde moment is binnengevallen. Deze zaken gaan nu langzamerhand naar zitting. Politie en justitie willen verder met deze acties; waarbij niet alleen sprake zal zijn van surveilleren maar ook van infiltreren. Hiertoe wordt de expertise van een infiltratieteam gekoppeld aan de expertise van de Cybercops (de experts op het gebied van computercriminaliteit van het KLPD). Hopelijk komt hier informatie uit die verder reikt, bijvoorbeeld het bestaan van productiebedrijven van kinderporno in Nederland. Hierbij zullen lokale acties, gebruik makend van lokale kennis, landelijk gecoördineerd worden. Vanuit de ervaring van SKIM2000 is het advies bij het KLPD neergelegd om de Cybercops afdeling in te richten. Dit wordt een samenwerkingsverband met lokale politiekorpsen: zij leveren bij toerbeurt zedenrechercheurs, en het KLPD zorgt voor de Cybercops en juridische ondersteuning. Naast surveilleren zal deze afdeling opsporen met gebruikmaking van bijzondere opsporingsbevoegdheden (bijvoorbeeld infiltratie, tappen etc).

Een punt van kritiek betreft de technische kennis van de politie op gebied van computertechnologie en Internet. Cybercops zijn wel voldoende opgeleid, maar de gemiddelde agent op het gemiddelde bureau weet eigenlijk niets. Daarmee is de kennis op dit moment niet toereikend, en heeft de politie feitelijk nog een achterstand in het beheersen van digitale trucs. Momenteel wordt hier hard aan gewerkt. Het streven is binnen twee jaar tijd van 7 naar 28 bureau’s met digitale expertise te gaan, en daarnaast afspraken te maken over de bezoldiging (landelijk gelijk en wat hoger dan nu); iemand aan te stellen die voldoende ervaring heeft om niet de eerste de beste beginnersfouten te maken in het meenemen van bewijsmateriaal (computer afkoppelen enz.) en die ook weet wanneer hij meer deskundigheid moet inroepen. Mensen op de werkvloer moeten leren dat ze een aantal dingen niet moeten doen en er anderen bij moeten halen.

Knelpunten:

- Om volledig onderzoek te kunnen doen is de politie afhankelijk van de medewerking van de Internet providers. Dat verloopt stroef. De politie heeft hen nodig voor het verstrekken van gegevens, voor bijzondere opsporingsdiensten, voor bepaalde technische zaken als het ontcijferen van encryptie.

- Er is momenteel te weinig technische kennis bij de ‘gewone’ politie. Dit probleem zal op termijn verdwijnen, als het beheersen van computers niet meer iets ‘exclusiefs’ zal zijn. Voor nu echter is het een probleem. Het opsporen van kinderporno is niet een baan voor het leven, het werk is emotioneel zwaar, en naar men zegt voor goede IT-ers technisch niet interessant genoeg; los daarvan wordt er veel meer verdiend in het bedrijfsleven dan bij de politie.

De politie werd geconfronteerd met beelden van zeer jonge kinderen die op gruwelijke wijze werden gemarteld en misbruikt. De films werden verkocht aan klanten in onder meer Duitsland, de VS, Italië en Rusland. [30]